महाभारतातील स्त्रियाBest Seller

पुस्तकातील पृष्ठ संख्या- 490

महाभारत आपण अनेकदा वाचलं आहे; भीष्माची प्रतिज्ञा, कर्णाचा पराक्रम, अर्जुनाचं गांडीव, कृष्णाची गीता, दुर्योधनाचा हट्ट आणि कुरुक्षेत्राचं युद्ध आपल्याला चांगलंच माहीत आहे. पण या सगळ्या कथांच्या मागे उभ्या असलेल्या स्त्रियांना आपण खरंच कधी समजून घेतलं आहे का? गंगेने स्वतःच्या मुलांना नदीत का सोडलं असेल? कुंतीने कर्णाला जन्म देऊनही त्याला स्वतःपासून दूर का केलं आणि त्या एका निर्णयाची वेदना तिने आयुष्यभर कशी वाहिली असेल? गांधारीने डोळ्यांवर पट्टी बांधली, पण तिच्या मनाला खरंच अंधत्व आलं होतं का? द्रौपदीला पाच पती मिळाले, पण तिच्या स्वतःच्या आयुष्याचे निर्णय तिचे किती होते? राधेने कर्णाला जन्म दिला नव्हता, तरी त्याच्या आयुष्यातील खरं मातृत्व तिनेच का जगलं? माधवीच्या शरीराचा पुरुषांच्या ध्येयांसाठी वापर झाला, पण तिच्या मनाची किंमत कुणी मोजली? रुक्मिणीने स्वतःच्या विवाहाचा निर्णय घेतला, तर त्या निर्णयामागे तिचं धैर्य किती होतं? लोपामुद्रेने आपल्या पतीसमोर स्वतःच्या इच्छा स्पष्टपणे मांडल्या, तर हजारो वर्षांपूर्वी एका स्त्रीने स्वतःच्या आवाजाला एवढं महत्त्व कसं दिलं? आणि अरुंधतीला ‘आदर्श स्त्री’ बनवताना आपण तिच्या माणूसपणाला कुठेतरी विसरून तर गेलो नाही ना? ‘महाभारतातील स्त्रिया’ हे पुस्तक या प्रश्नांची केवळ उत्तरे देत नाही; ते महाभारताकडे पुन्हा पाहण्याची तुमची दृष्टी बदलण्याचा प्रयत्न करते.

गंगा, सत्यवती, अंबा, अंबिका, अंबालिका, कुंती, माद्री, गांधारी, द्रौपदी, सुभद्रा, उलूपी, चित्रांगदा, हिडिंबा, देवयानी, शर्मिष्ठा, शकुंतला, उत्तरा, कृपी, रुक्मिणी, जांबवती, सत्यभामा, माधवी, लोपामुद्रा, अरुंधती, शची आणि अशा अनेक स्त्रियांच्या कथा या पुस्तकात त्यांच्या नात्यांपुरत्या मर्यादित न ठेवता त्यांच्या मनाच्या, त्यांच्या परिस्थितीच्या आणि त्यांच्या निर्णयांच्या संदर्भात उलगडल्या आहेत. या स्त्रिया कोणाच्या पत्नी होत्या, कोणाच्या माता होत्या किंवा कोणाच्या मुली होत्या एवढ्यावर त्यांची ओळख थांबत नाही; त्यांच्या मनातही भीती होती, प्रेम होतं, महत्त्वाकांक्षा होती, अपराधगंड होता, स्वाभिमान होता, स्वतःसाठी जगण्याची इच्छा होती आणि अनेकदा स्वतःच्या अस्तित्वासाठी लढण्याची गरज होती. काहींनी परिस्थिती स्वीकारली, काहींनी तिच्याशी तडजोड केली, काहींनी तिच्याविरुद्ध आवाज उठवला आणि काहींनी स्वतःच्या आयुष्याचा मार्गच बदलून टाकला. महाभारताच्या रणांगणावर पुरुषांनी शस्त्रं उचलली, पण त्या युद्धाच्या आधी, युद्धाच्या काळात आणि युद्धानंतर या स्त्रियांनी आपल्या मनात जी युद्धं लढली, त्यांची नोंद कुठे आहे? हे पुस्तक त्याच अदृश्य युद्धांचा शोध घेतं. इथे स्त्रियांना देवता बनवण्याचा किंवा दोषी ठरवण्याचा प्रयत्न नाही; त्यांच्या काळाची सामाजिक रचना, कौटुंबिक बंधनं, राजकीय परिस्थिती आणि मानवी मन यांच्यामध्ये त्यांना समजून घेण्याचा प्रयत्न आहे. हे पुस्तक वाचताना कदाचित तुम्हाला काही स्त्रियांवर राग येईल, काहींची वेदना जाणवेल, काहींचे निर्णय चुकीचे वाटतील आणि काही स्त्रियांबद्दलची तुमची वर्षानुवर्षांची समजच बदलून जाईल. कारण महाभारताच्या कथा आपण अनेकदा पुरुषांच्या डोळ्यांनी वाचल्या आहेत; या पुस्तकातून त्या स्त्रियांच्या डोळ्यांनी वाचण्याचा प्रयत्न केला आहे. आणि कदाचित शेवटचं पान उलटताना तुमच्या मनात एकच प्रश्न उरेल—महाभारत आपण इतकी वर्षे वाचत आलो, पण त्यातल्या स्त्रिया आपण खरंच कधी वाचल्या होत्या का?